Η προσωπικότητα συνδέεται με παρακολούθηση βίαιης πορνογραφίας - Ποιοι το κάνουν περισσότερο

Η υπερβολική χρήση του διαδικτύου δεν αποτελεί απλώς μια κακή συνήθεια, αλλά ένα φαινόμενο που απασχολεί σοβαρά τη δημόσια υγεία. Νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Sexual Health & Compulsivity επιχειρεί να φωτίσει μια λιγότερο συζητημένη πτυχή του ζητήματος: τη σχέση ανάμεσα στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και την παρακολούθηση βίαιου πορνογραφικού περιεχομένου στο διαδίκτυο. Τα ευρήματα δείχνουν ότι ορισμένα αρνητικά στοιχεία του χαρακτήρα συνδέονται με μεγαλύτερη έκθεση σε ακραίο σεξουαλικό υλικό και με δυσκολία ελέγχου της διαδικτυακής σεξουαλικής συμπεριφοράς.

Ο ρόλος του διαδικτύου

Οι επιστήμονες εδώ και χρόνια προειδοποιούν ότι η υπερβολική ενασχόληση με το διαδίκτυο μπορεί να εξελιχθεί σε μορφή εθισμού. Όταν η χρήση ξεφεύγει από τον έλεγχο, εμφανίζονται συμπτώματα όπως ευερεθιστότητα, απώλεια ενδιαφέροντος για άλλες δραστηριότητες και αδυναμία περιορισμού της συμπεριφοράς. Ιδιαίτερα ευάλωτοι θεωρούνται οι έφηβοι και οι νεαροί ενήλικες, καθώς βρίσκονται σε φάση διαμόρφωσης ταυτότητας και προσωπικότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, η υπερβολική παρακολούθηση διαδικτυακού σεξουαλικού περιεχομένου αναδεικνύεται σε ξεχωριστό πεδίο ανησυχίας.

Δεν είναι κάθε επαφή με πορνογραφικό υλικό προβληματική. Ωστόσο, σε μια μερίδα ανθρώπων η χρήση γίνεται καταναγκαστική: απαιτείται ολοένα και πιο ακραίο περιεχόμενο για την ίδια διέγερση, ενώ η καθημερινότητα επηρεάζεται αρνητικά. Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί η συστηματική χρήση βίαιης πορνογραφίας, δηλαδή υλικού που συνδυάζει σεξουαλικές πράξεις με ταπείνωση, εξαναγκασμό ή σωματική κακοποίηση. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε τέτοιες σκηνές ενδέχεται να αλλοιώνει σταδιακά την αντίληψη για τα όρια και τη συναίνεση στις πραγματικές σχέσεις.

Τι είναι η Σκοτεινή Τετράδα

Ο Ισπανός ερευνητής Manuel Galán, από το Catholic University of Murcia, θέλησε να εξετάσει αν ορισμένα στοιχεία προσωπικότητας ωθούν τα άτομα προς αυτό το είδος περιεχομένου. Η ομάδα του βασίστηκε στο ψυχολογικό μοντέλο της «Σκοτεινής Τετράδας» (Dark Tetrad), που περιλαμβάνει τέσσερα υποκλινικά γνωρίσματα: ναρκισσισμό, μακιαβελισμό, ψυχοπάθεια και σαδισμό. Πρόκειται για χαρακτηριστικά που δεν συνιστούν απαραίτητα ψυχιατρική διάγνωση, αλλά εμφανίζονται σε διαφορετικό βαθμό στον γενικό πληθυσμό.

Ο ναρκισσισμός συνδέεται με αίσθημα ανωτερότητας και δικαιώματος. Ο μακιαβελισμός διακρίνεται από κυνισμό και τάση χειρισμού των άλλων για προσωπικό όφελος. Η ψυχοπάθεια περιλαμβάνει παρορμητικότητα, έλλειψη ενσυναίσθησης και αντικοινωνική συμπεριφορά. Ο σαδισμός, τέλος, αφορά την ευχαρίστηση από την πρόκληση ή την παρακολούθηση πόνου. Οι ερευνητές υπέθεσαν ότι άτομα με υψηλές βαθμολογίες στα παραπάνω στοιχεία θα ήταν πιθανότερο να αναζητούν βίαιο πορνογραφικό υλικό.

Στη μελέτη συμμετείχαν 795 άτομα, που στρατολογήθηκαν μέσω κοινωνικών δικτύων. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν αναλυτικά ερωτηματολόγια σχετικά με τις διαδικτυακές τους συνήθειες και τα στοιχεία της προσωπικότητάς τους. Οι ερωτήσεις κατέγραφαν, μεταξύ άλλων, αν η χρήση πορνογραφικών ιστοσελίδων προκαλούσε απώλεια ελέγχου ή παραμέληση υποχρεώσεων, αλλά και πόσο συχνά οι συμμετέχοντες παρακολουθούσαν περιεχόμενο με λεκτική ή σωματική βία, εξαναγκασμό ή σκηνοθετημένο βιασμό.

Η στατιστική ανάλυση έδειξε σαφείς συσχετίσεις. Όσο υψηλότερη ήταν η βαθμολογία στα χαρακτηριστικά της Σκοτεινής Τετράδας, τόσο μεγαλύτερη ήταν η πιθανότητα προβληματικής χρήσης σεξουαλικού περιεχομένου και βίαιης πορνογραφίας. Ιδιαίτερα ισχυρή αποδείχθηκε η σύνδεση με την ψυχοπάθεια και τον σαδισμό. Τα δύο αυτά γνωρίσματα, που σχετίζονται με σκληρότητα και μειωμένη ενσυναίσθηση, φάνηκε να «ταιριάζουν» περισσότερο με το επιθετικό περιεχόμενο.

Οι άνδρες της μελέτης δήλωσαν συχνότερη κατανάλωση βίαιης πορνογραφίας και υψηλότερες βαθμολογίες σε ψυχοπάθεια, μακιαβελισμό και σαδισμό. Ωστόσο, ακόμη και μετά τη στατιστική προσαρμογή για το φύλο, η σχέση ανάμεσα στα σκοτεινά χαρακτηριστικά και τη συμπεριφορά παρέμεινε ισχυρή. Αυτό υποδηλώνει ότι η προσωπικότητα παίζει αυτόνομο ρόλο και δεν πρόκειται απλώς για δημογραφική διαφορά.

Ένας πιθανός φαύλος κύκλος

Οι ερευνητές μιλούν για έναν πιθανό φαύλο κύκλο. Άτομα με τάση προς επιθετικότητα ή έλλειψη ενσυναίσθησης μπορεί να έλκονται από περιεχόμενο που απεικονίζει κυριαρχία και βία. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση, όμως, ενδέχεται να ενισχύει περαιτέρω αυτές τις στάσεις, μειώνοντας την ευαισθησία απέναντι στην επιθετικότητα και θολώνοντας τα όρια μεταξύ οικειότητας και κακοποίησης.

Παρά τους περιορισμούς στην έρευνα, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει ανοιχτό: οδηγούν τα σκοτεινά χαρακτηριστικά στην αναζήτηση βίαιης πορνογραφίας ή η συστηματική έκθεση ενισχύει αυτά τα στοιχεία; Πιθανότατα οι δύο παράγοντες αλληλεπιδρούν. Οι ερευνητές τονίζουν την ανάγκη για μακροχρόνιες μελέτες που θα παρακολουθούν την εξέλιξη αυτών των συμπεριφορών στον χρόνο, ώστε να σχεδιαστούν πιο στοχευμένες παρεμβάσεις πρόληψης και ψυχολογικής υποστήριξης.